Facebook
Фарҳод ва Ширин (наср) - 2-қисм PDF Босма E-mail
Материал индекси
Фарҳод ва Ширин (наср)
2-қисм
Ҳамма саҳифа

Фарҳод сувнинг эски йўлини тўсиб, янги ариқ томон оқизди. Халойиқ ичига ғавғо тушиб, сув билан ёнма-ён югуришарди. Ариқнинг икки томонида чолғучилар соз чалиб боришарди. Меҳинбону билан Ширин қаср олдига сувдан олдинроқ етиб бориш учун от суриб кетишди. Лекин сув отлардан ҳам тезроқ оқиб борар, у билан бароварлашишга интилган қанча-қанча одамлар бир-бирларининг устларига йиқилишарди. Халойиқ орқасидан бораётган Фарҳоднинг икки кўзи ҳури паризод -  Ширинда эди. Гўзал қиз тоғ ва чўлда ўн йиғоч йўл босди, кейин яна етти-саккиз йиғоч масофани от чоптириб ўтди. Бир маҳал унинг чарчаган оти юрмай тўхтаб қолди. Ширин уни мажбур қилса, оёқлари чирмашиб, ўзи йиқилиши мумкин эди. Шунда Фарҳод бу хавфни сезиб тезда етиб келди-да, энгашиб от остига кириб, бир қўли билан унинг олдинги икки оёғини, иккинчи қўли билан кейинги икки оёғини маҳкам тутганича, кўтариб олди-да икки-уч йиғоч йўлни тезлик билан босиб ўтиб қаср ва ҳовуз олдига етиб келиб отни ерга қўйди. Ширин отдан тушгач унга таъзим бажо қилди-да, зор-зор йиғлаганича орқасига қайтди. Тоғ устига чиқиб олиб, баҳор булутидек кўз ёшларини тўка бошлади. Бу пайт ариқдан келган мўл-кўл сув ҳовузни лиммо-лим тўлдирди-да, қасрни айланиб ўтиб шаҳар томон йўл олди. Ариққа «Наҳр ул-ҳаёт», яъни «Ҳаёт дарёси» деб, ҳовузга «Баҳр ун-нажот», яъни «Нажот денгизи» деб исм бердилар.
Сув ҳовузда мавж ура бошлагач, одамлар анча вақт уни томоша қилишди. Меҳинбону билан Ширин бу оғир ишнинг тугалланганидан шодликка тўлишди. Безатилган қасрда шодиёналар давом этарди. Лекин Ширин Фарҳод ҳақида ўй суриб ғам чекарди. Меҳинбону жиянининг бу ҳолатидан хабардор бўлган эса-да, бу ишга қандай чора топишни билмасди. Шириннинг дарду алами тобора кучайиб бораётганини сезган малика: «Бу шайдо йигит жуда кўп азоб чекди, унга ҳар қанча бойлик ҳадя қилсак ҳам оз. Лекин у бойликни хушламаяпти. Шунинг учун унга мурувват кўрсатиб, сўз билан кўнглига қувват берсак, уни меҳмонга чақириб, шоҳона зиёфат уюштирсак, нимани тиласа, бажо келтирсак», -  деди. Ширин бу сўзлардан хурсанд бўлиб, гулдек очилиб кетди.
Меҳинбону, зиёфат учун керакли ҳамма нарсани ҳозирлашни буюрди-да, икки-учта доно мулозимни Фарҳодни олиб келишга йўллади. У, Меҳинбону таклифидан шодланиб, мулозимлар билан қаср томон йўлга тушди. Фарҳод етиб келгач, малика унга чексиз ҳурмат кўрсатиб, курсига ўтқазди, ёнидан Шопур жой олди.
Меҳинбону Фарҳод билан Ширин суҳбатлашиб ўтирар экан, дастурхон ёзилиб, шоҳона зиёфат бошланди. Соқийлар тўхтовсиз май тутишар, ҳофизлар тинмай куйлашарди. Зиёфатда иштирок этаётган ўнта гўзал қизнинг барчаси бирон соҳада моҳир эди:
Бири ашъор баҳри ичра ғаввос,
Бири адвор даври ичра раққос.
Бири мантиқ русумида рақамкаш,
Бири ҳайъат руқумига қаламкаш.
Бирининг шеваси илми ҳақойиқ,
Балоғатда бири айтиб дақойиқ.
Бири тарихда сўз айлаб фасона,
Бири ҳикмат фани ичра ягона.
Ҳисоб ичра бирининг зеҳни бориб,
Муаммода15 бириси от чиқориб.
Бу фанларда булар бир-бирдин аҳсан,
Юз ул фанлиқ аро ҳар қайси якфан.
Дилорому Дилорою Дилосо,
Гуландому Суманбўю Сумансо.
Паричеҳру Паризоду Париваш,
Парипайкар, зиҳи ўн исми дилкаш.
Меҳинбону уларнинг ҳар бирига саволлар берар экан, қизлар ўзлари биладиган фанлар ҳақида сўзлаб берардилар. Уларнинг ҳикматларини эшитиб турган Фарҳод ўзи унутган билимларини ёдига келтирди. У кетма-кет ичилаётган май таъсирида журъатланиб, ўнта қизга турли илмлар бўйича саволлар бера бошлаган эди, қизлар жавоб айтишга қийналиб қолишди. Шунда бу саволларга Фарҳоднинг ўзи жавоб айтиб, ҳаммани лол қолдирди.
Меҳинбону унинг билимдонлигини кўриб, тахтидан тушди, Фарҳоддан тахтга чиқиб ўтиришини илтимос қилди. Фарҳод рози бўлмагач, малика тахт олдига кўрпача солишни буюрди-да, унга Фарҳодни ўтқазиб, ёнидан ўзи жой эгаллади. Бу пайтда парданинг орқасида ўтирган Ширин барча воқеаларни кузатиб турарди. Кўзидан тинмай ёш оқар, баъзан ҳушидан кетиб қоларди. Буларни бошқа одамлар кўрмасди. Лекин Меҳинбону жиянининг ҳолатидан хабардор эди. Кўнглида: «Ширин муҳаббат ўтида куйиб, адо бўлиб боряпти. Агар бу йўлда у ҳалок бўлса, мен гуноҳкор бўламан», -  деб ўйлади-да: «Ширинга айтинглар, у мезбонлик айлаб, меҳмонни хурсанд қилсин», -  деб буюрди. Ширин парда орқасидан аста чиқиб келар экан, худди қуёш балқигандек қаср ёришиб кетди. Фарҳоднинг кўзи унга тушгач, кучли бир оҳ тортди-да, беҳуш бўлиб, йиқилишига оз қолди. Меҳинбону Ширинга ўз ёнидан жой кўрсатди. Соқийлар уларга май тутишар экан, Ширин ҳам ичиб, Фарҳод каби сархуш бўлди, юзидаги парда ҳам тушиб кетди. У, Фарҳодга қилган ишлари учун миннатдорчилик билдирди-да, май олиб келиш учун ўрнидан турди. Ҳалиги ўнта гўзал қиз жавоҳирлар солинган лаганларни қўлларида тутиб унинг ёнида юришарди. Ширин бу жавоҳирларни ҳар томонга сочиб борарди. Кейин у Фарҳод олдига келиб ўтирди-да, қўлига қадаҳ тутиб: «Мен буни сенинг ишқингда ичаман», -  деди-да, симирди, кейин идишни тўлдириб йигитга тутди ва «Сен ҳам менинг ишқимда бу қадаҳни кўтаргил», -  деди.
Фарҳод уни қўлига олиб, шундай сипқордики, пиёла нақшларидан нишона ҳам қолмади. Қадаҳни қайтариб берган Фарҳод ўз севгилиси томонига сажда қилгандек йиқилди. Ширин унинг бошини кўтармоқчи бўлган эди, ўзи ҳам йиқилди. Иккаласининг оғзига ойна тутишганда, нафасдан дарак йўқ эди.
Фарҳод билан Шириннинг бу ҳолатини кўрган одамлар оҳу нола тортишиб, икковини икки томонга олиб кетишди. Иккита хонада жой тайёрлаб, уларни ётқизиб қўйишди. Тонг отгунча икковлари беҳуш ётдилар. Саҳарда тонг шамоли эсгач, улар ўзларига келишди. Хижолатдан бошини қуйи солган Фарҳод яна тоғ сари йўл олди.
Меҳинбону зиёфатда рўй берган ҳодисалардан ташвишга тушди. Ширин аҳволидан хавфсираётган малика уни овутиш учун қандай чора кўришни билмасди. Ўйлаб-ўйлаб бир неча кунда Фарҳодни қасрга чақиртириб, унинг Ширин билан учрашувини ташкил қилишни маъқул кўрди. Бундай пайтларда Фарҳод ўз севгилиси қўлидан май ичар экан, иккови ҳам беҳуш бўлиб йиқилишар, ўзларига келгач, йигит яна тоғ сари йўл оларди, Ширин эса қалбида дарду ғам билан изтироб чекиб қоларди. Бу хил учрашувлар бир неча бор такрорланди.
Шундай кунларнинг бирида уларнинг бошига бир ташвиш тушди. Ўша айёмда Араб ва Ажам мулкининг Хисрав деган ҳукмдори бўлиб, Мадойин шаҳри унинг пойтахти эди. Унинг хотини ҳам, ўғли ҳам бор эди-ю, Хисрав бу фарзандини тахтга муносиб кўрмасди. У ўз тахтини яхши бир фарзандга топширишни истаб, бу мақсадга етишиш учун ўзига муносиб қизни қидиришга тушган эди. Ўз мамлакатида қанча қидиртирса ҳам, кўнглига ёқадиган бирон гўзал топилмади. Бу пайтда Шириннинг овозаси, унинг ҳусни, одоби ҳақидаги гаплар Хисравга ҳам етиб борган эди. Бу соҳибжамол қизга тош кесувчи бир йигит шайдо бўлиб, унинг ишқи йўлида ажойиб ишлар қилганидан ҳам у хабардор эди. Шириннинг ишқи Хисравни ҳам маст қилди-ю, Арман мамлакатига одамлар юбориб, бу қиз ҳақида бор ҳақиқатни билиб келишни топширди. Бу одамлар қайтиб келишгач, Шириннинг тенгсиз чиройи-ю хулқу одоби ҳақида шоҳга гапириб беришди. Буларни эшитган Хисрав тезлик билан Армания сари йўл олишга аҳд қилди. Лекин мамлакатни қолдириб кетишдан хавотирланиб, Бузург Уммид деган доно вазири билан маслаҳатлашди. Вазир унга боришдан аввал Меҳинбонуга хат йўллашни, бу хатга жавоб келгач, қилинадиган ишлар ҳақида ўйлашиб кўришни маслаҳат берди. Бузург Уммиднинг бу сўзларини маъқул кўрган Хисрав донишманд бир кишини топиб, хатни унинг қўлига топширди-да, Меҳинбону ҳузурига юборди.
Хисрав йўллаган элчи Арман мулкига етиб боргач, Меҳинбонуга Кисро мамлакатидан вакил келганини хабар қилишди. Унинг сифатларини эшитган малика меҳмонхонага туширишни буюрди, кейин ўзининг бир қанча доно мулозимларини чақириб, уларга элчининг қандай мақсад билан келганлигини аниқлаш вазифасини юклади. Меҳинбону юборган аъёнлар элчининг мақсадини билиб, маликага хабар қилдилар. Шунда Меҳинбону: «Эртага уни ҳузуримга олиб келинглар, у билан суҳбатлашай, муддаоси маълум бўлди, энди мен жавобимни айтишим зарур», -  деди. Меҳинбону ўйлаб ўйига етолмасди. Хисрав таклифига рози бўлай деса, ёдига Фарҳод тушиб, кўнгли ғамга тўлар, рад жавобини берай деса, бунга сабаб тополмас, Ширинни зўрлаб Хисравга узатса, у рози бўлармиди, розилик берганида ҳам, бунинг натижаси нима билан тугаркин?», -  деб фикр қилди-да, охири бор гапни жиянига айтиб берди. Ширин ўзини ерга ташлаб фарёд кўтарди:
Бошимға тийғи ғам сурсанг не бўлғай,
Бу сўз дегунча ўлтурсанг не бўлғай.
...Манга Фарҳод ишқи туҳмати бас,
Ки чеҳрам кўрмайин ул зору бекас,
...Тоғ ичра сел янглиғ оқизиб ёш,
Уруб тош узра ҳар дам селдек бош.
...Юзумдин дийдаи гирёни маҳрум,
Висолимдан балокаш жони маҳрум.
...Манга на ёру на ошиқ ҳавасдур,
Агар мен одам ўлсам, ушбу басдур.
Агар Бону иложи бўлса қилсун,
Ўзимни ўлтурурмен йўқса билсун.
Бу сўзларни эшитган Меҳинбонунинг кўзлари ёшга тўлди, қандай чора кўришни ўйлаб қўйди-да: «Ғам ема, кўнглингни хуш тут. Мен элчига узр айтиб жўнатиб юбораман», деди.
Малика ваъдасига мувофиқ элчини қабул қилди, ундан йўл қийинчиликларини сўради, Хисравга дуолар айтди, кейин унинг шарафига базм уюштирди, кетишида кўпдан-кўп совғалар берди-да «Шоҳга менинг дуоларимни етқизгил», -  деб тайинлади. Элчи ўзи турган жой томон йўлга тушгач, Меҳинбону бош вазирни чақирди-да: «Элчининг олдига бориб айтингки, у Хисравга менинг мана бу сўзларимни етказсин: «Сенинг тилакларинг биз учун шарафлидир. Лекин бизнинг бир узримиз бор: сен тилаган ой юзли гўзалнинг бир айби бўлиб, у ҳам бўлса турмушга чиқишни истамаслигидир. У, йигитларга ўхшаб от чоптириб юришни, ов қилишни ёқтиради. Сенинг уйланмоқчи эканлигингни айта олувчи киши бу мамлакатда топилмайди, чунки бу сўзни эшитса, у ўз жонидан ҳам кечиши мумкин. Бундай сабаб бўлмаганида, у шу кунгача турмушга чиқмай юрармиди? Ана шу айбимиздан шоҳни огоҳ қилдик. Энди нимага ҳукм қилиш шоҳнинг ўзига ҳавола», деди.
Меҳинбонунинг бу сўзларини эшитган бош вазир ҳамма гапни элчига айтди. Элчи нима дейишни билмай, ўз ватанига жўнаб кетди-да, Хисрав олдига бориб малика сўзларини унга етказди.
Меҳинбону жавобини тинглаган Хисрав унинг узрига ишонмай дарғазаб бўлди. Кейин бошқа бир ўжарроқ элчини Арманияга йўллаган эди, у ҳам шу жавобни келтирди. Шу тарзда шоҳ яна бир неча элчини Меҳинбону олдига жўнатган бўлса ҳам, ҳеч қайсиси яхши хабар билан қайтмади. Ғазабга тўлиб тошган Хисрав бу гапларнинг барчаси баҳона эканини таъкидлаб:
Агар умр ўлса ул айёраларға,
Демай айёраким маккораларға
Ситамдин еткурай андоқ сазое,
Солай кишварлари ичра балое.
Ки қайда бор эса бир ҳийла пайванд,
Қиёматга декин бўлғай анга панд
-  деб хитоб қилди-да, аскарларни тўплаб Арман диёрига қараб йўлга тушди.
Хисрав Арманга йўл олар экан, лашкарининг сон-саноғи йўқ эди. Уларнинг отлари туёғидан кўтарилаётган чанг-тўзон осмон юзини тўсиб қўйган эди. Бир неча кун йўлда юрилгач, Хисрав қўшини Арманияга етиб келди. Бу хабарни дарҳол Меҳинбонуга етказдилар. Малика бу сўзни хотиржамлик билан тинглади. Хисравнинг бу ўлкага ҳужум қилиши эҳтимоллигини олдиндан кўра олган малика шаҳарни ҳимоя қилиш чораларини кўришга улгурганди. Қалъанинг баланд деворлари мустаҳкамланган бўлиб, ҳар қайси кунгира ёнида баҳромсифат бир жангчи турарди. Анча вақтга етадиган озиқ-овқат, кийим-кечак ҳозирлаб қўйилган эди. Меҳинбону билан Ширин Фарҳодни воқеадан хабардор қилиб, ундан қўрғонга киришини илтимос қилишди. Фарҳод уларнинг сўзларини ерда қолдирмай қўрғонга кирди-ю, қалъа ташқарисидаги бир катта тош устида жойлашиб, жанг бўладиган бўлса, Хисрав аскарлари бошига тош ёғдиришга тайёр бўлиб турарди.
Хисрав ўз қўшини билан келиб қўрғондан ярим мил нарида жойлашди. Арман диёрини томоша қилиш учун атрофига минг отлиқни олиб йўлга отланди. У шаҳар деворларига назар ташлаб борар экан, тош устида турган Фарҳодга кўзи тушди-ю, кўксига ханжар урилгандек бўлди. Саркардаларга қараб: «Бу одамни кўриб кўнглим хафа бўлди. Суриштириб билинглар-чи, иши дилларни ҳазин қилиш бўлган бу инсон ким экан?» -  деб буюрди. Бир саркарда отини у томон суриб, Хисрав номидан Фарҳоднинг исмини сўради. Фарҳод ичига ишқ ўти тушгач отидан ҳам маҳрум бўлгани, асли исми эса Фарҳод эканини айтди. Бу сўзни эшитган Хисравнинг ҳушини йўқотишига оз қолди. Чунки у бу номни кўп эшитган эди. Шунинг учун: «У менинг рақибим, бинобарин мен ундан қутулишим керак», -  деб ўйлади-да, беш-ўн жангчини юбориб, уни ўз олдига олиб келишга буюрди. Фарҳод ўзи турган манзилга яқинлашаётган душман аскарларини кўриб, уларга қараб хитоб қилди:
«Эй бахтиёр шоҳ! Агар Хисрав эсанг ҳам, Хисрав бўлмасанг ҳам бу сўзларимни эшитиб ол. Мени ўз олдингга олиб боришларини истаб, ўн-ўн беш паҳлавонингни жўнатдинг. Мақсадинг мени ўлдирмоқ бўлса, бундан менга зиён ҳам, сенга фойда ҳам йўқ. Шу одамларнинг қони сенинг бўйнингга тушади, чунки сен ўз сипоҳларингни ўз қўлинг билан ўлдирдинг. Сўзларимга ишонмасанг, Яратганнинг қудратини томоша қил: бош кийиминг чўққисини учириб юборадиган мана бу тошни менинг саломим деб қабул қилгин».
Фарҳод шоҳ турган томонга қараб яна бир тошни отди-да: «Бу эса байроғинг учидаги шаклни учиргусидур», -  деб хитоб қилди. У отган икки тош шоҳнинг дубулғаси учини ва байроғи учидаги шаклни учириб юборди. Шундан сўнг Фарҳод сўзини яна давом эттирди: «Эй шоҳ ёки саркарда, ишқ аҳлининг маҳоратини сен ҳам, сипоҳларинг ҳам кўрди. Энди уларни орқага қайтар, бўлмаса бари ўлиб кетади. Мен эс-ҳушини йўқотган мажнун қоядан тош олиб сен томон отсам, бошингни учириб юборишим аниқ. Бошингдан кечганимни ғанимат билиб, йўлингга қайт. Мен, ишқдан алам тортаётган одам сенга нима қилсам ҳам узрли бўламан. Агар Арман тоғида туриб қасос олишга отлансам, унинг ҳар бир тоши бир бошга айланади...
Сен халқ мулкини талаб, тахту тожини тортиб олиш учун бу томон келибсан. Мамлакатини барбод қилиб, нозанин кўнглини хафа қилдинг. Эшитишимча ишқдан лоф ҳам ураётган эмишсан. Дарди ишқ расми шундай бўладими? Вафо-ю меҳр шарти шундай бўладими? Бировнинг ишқида зор бўлишми бу? Унинг ғамида беқарор бўлишми бу?!»
Бу сўзларни эшитган Хисрав кўнглига изтироб тушиб, нима деб жавоб қилишни билмай қолди. Аскарлари олдида ҳам, қалъадан қараб турган одамлар олдида ҳам хижолат бўлганича, сайридан кўзлаган мақсадига эришолмай, қўшини турган манзилга қайтди.
Хисрав диққат бўлиб ўз қароргоҳига қайтгач, Бузург Уммидни ҳузурига чақириб, ундан маслаҳат сўради. Вазир унинг кўнглини хурсанд қилиб шундай деди: «Эс-хушидан жудо бўлган бу йигитнинг сўзларидан ташвиш чекишнинг кераги йўқ. Бир одамимиз Бону саройига бориб, бу сўзларни айтиб берса, балки ўйланиб қолиб, ниятларимиз амалга ошиши ҳам ажаб эмас. Бу қўрғон ниҳоятда мустаҳкам бўлиб, озиқ-овқат ҳам мўл-кўл тўпланган кўринади. Уни босиб олиш қийин бўлса ҳам, ўйлаб иш қилсак, муддаомизга эришамиз. Ахир афсунгарлар росту ёлғон сўзларни айтиб, афсун билан илонни инидан чиқаради-ку!»
Бузург Уммиднинг бу сўзларини маъқул кўрган Хисрав бир сўзга чечан одамни топиб Меҳинбону саройига жўнатди. У киши қўрғон ичига кириб, саройга борди-да, маликага шундай сўзларни айтди: «Шоҳимиз бу ерга фарзанд бўлиш ниятида келганларини айтиб юбордилар. Сизлар ул гўзалнинг турмуш қуришдан бош тортаётганини таъкидлаяпсизлар, лекин бир телба, сўзларидан ақлга захмат етадиган йигит ўзини ошиқ деб билиб, у қизни маҳбуба ҳисоблар экан, бундан барча эл хабардор эмиш. Шунда ҳам париваш унинг олдига бориб, меҳрибонлик кўрсатиб турар экан. Кўриниб турибдики, у турмуш қуришни истамаяпти, деган сўзларингиз ёлғон, бу хил баҳонани биз кечирдик! Чунки ҳар бир одам хато қилиши мумкин. Лекин биз юртингизга меҳмон бўлиб келган эдик, сиз мезбонликни адо қилиб, ўртамиздаги хафагарчиликларни бартараф этсак, айни муддао бўлур эди».
Меҳмон сўзини тугатгач, Меҳинбону шундай жавоб қилди: «Хисрав Фарҳодни кўринишидан одамзодга ўхшамайди, дебди. Шуни билингларки, биздек одамлар унинг мақтовини юз йил давомида айтсак ҳам, фазилатларининг мингдан бирини ҳам таърифлай олмаймиз. Шоҳингиз уни гадо дебди, у шаҳзода, шарафда ундану биздан зиёда. Дунёда у билмаган илм йўқ. У Ширинга шайдо бўлса ҳам, уни икки ё уч мартагина кўрган холос. Ҳар сафар кўрганида хушидан кетиб йиқилади, ўзига келгач, дашту тоғлар сари йўл олади. Шириннинг мақсади ҳам у йигитни кўриб туришдир. Шоҳинг Фарҳоднинг жамолини жирканч дебди, бориб кўр, Хисрав рост ёки ёлғон гапирганини ўз кўзинг билан кўрасан. Унинг юзи гулзоридан гуллар теришинг аниқ». Бу сўзларни эшитган вакил Хисрав олдига бориб, барчасини гапириб берди. Дарғазаб бўлган Хисрав ўз қўшинларига шаҳарни босиб олиш ҳақида буйруқ берди. Сипоҳлар қўрғонни қамаб, унга ҳужумни бошлашди. Шаҳар аҳолиси қўрғонни ҳимоя қилишга киришди. Сипоҳлар кундузи-ю кечаси ҳушёрлик билан жангга ҳозир туришар, тунлари машъалалар билан қалъани ёритишарди.
Фарҳод турган томонга душман қўшинлари яқин келолмас, минг қари ердан буёғига ўтолмас, паҳлавон йигит отаётган тошлар тегиб ҳалок бўлишдан қўрқишарди. Пашшага ҳам озор етказишни истамайдиган Фарҳод ўз жонини асраш учун ёв аскарларини қўрқитарди, чунки бу жонда севимли ёр вафоси бўлгани учун уни душманга фидо қилишни истамас эди. Хисрав эса қандай қилиб бўлмасин уни йўқ қилиш чорасини изларди. Ундан қутулса, қалъани қўлга киритиш осон бўлишини биларди. Бузург Уммид билан маслаҳатлашиб, маккор афсунгарни топишди-да, «Агар сен девона йигитни йўқотиш чорасини топа олсанг, ҳисобсиз олтинга эга бўласан», дейишди. Афсунгар: «Уни макр билан шундай алдайки, ҳушидан жудо бўлиб, ўликдек йиқилсин. Лекин уни бу ерга қандай олиб келиш чорасини топа олмаяпман», -  деди. Хисрав: «Сен уни беҳуш қилсанг, юзта совут кийган сипоҳ яширинган жойидан чиқиб, уни бу томон олиб келишади», -  деди. Хисравнинг бу сўзларини эшитган у маккор ўзини эс-ҳушини йўқотган одам қиёфасига киритиб, яшнаб турган хушбўй гуллардан узиб олди-да, унинг барглари орасига беҳуш қиладиган дори сепиб, Фарҳод манзили томон йўл олди. Девоналардек қадам ташлаб, ошиқлардек фарёд қилиб келаётган бу одамнинг овозини эшитган Фарҳод унинг ёйдек эгилган қоматини кўриб ҳушидан айрилишига оз қолди. Кўнглини изтироб ўртаб унга: «Эй дард билан ўртанган ошиқ, бу ерларда нима қилиб юрибсан, қайси паривашни кўриб, бундай девона бўлдинг? Мен фалакдан зулм кўрган эдим, сен нега фиғон чекяпсан?» деди. Ҳийлагар унинг ишонганини кўриб, «Эй ишқ элининг подшоҳи, мен фалон жойданман, бир гўзалнинг ишқи мени девона қилган эди. Севгилимни гоҳ йироқдан, гоҳида ошкора кўриб турардим. Хисрав қўшини шаҳарни қамал қилгач, мен қалъадан ташқарида қолиб кетдим. Шаҳарга кирмоқчи бўлиб дарвозага яқинлашсам, бошимга ўқ билан тош ёғдиришмоқда. Бу хил қийинчиликлардан ўлар ҳолатга етдим. Бир дардкашим ҳам йўқ эди, сени эшитиб, аҳволимни сўзлаб бериш учун қошингга келдим», -  деди. Унинг сўзларини эшитган Фарҳод оҳ тортиб кўзларидан селдек ёш тўкди-да, тани заифлашиб йиқилди. Ҳийлагар унинг ҳолини кўриб, дори сепилган гулни димоғиға тутди. Кейин қичқириб, ишорат билан сипоҳларни чақирди.
Бу пайтда бир тош устида ётган Шопур ёмон туш кўриб, сесканиб уйғонгач, Фарҳод томонига қараб, дўстининг беҳуш ётганини, шайтонга ўхшаган бир кимса сипоҳларни чақираётганини, улар ҳар тарафдан Фарҳодга яқинлашаётганларини кўрди ва иш қўлдан кетганини сезиб, Фарҳоднинг ҳолига кўз ёш тўка бошлади. Тепаликда турган Шопур пастда ҳалиги ҳийлагарни кўриб қолиб, қоядан бир тошни кўчириб олди-да, у билан маккорнинг бошига уриб ўлдирди. Сипоҳлар Фарҳодни кўтарганларича, Хисрав қароргоҳи томон йўл олишди. Бу ҳодисадан хабар топган қўрғон аҳли ғам-аламга мубтало бўлдилар, аммо Ширин эшитса, шубҳасиз ўзини ўлдиради, деган хаёл билан унга билдиришмади.
Сипоҳлар Фарҳодни кўтариб, Хисрав даргоҳига олиб келишгач, шоҳ ўзида йўқ хурсанд бўлиб, рақибининг қўл-оёқларини занжирбанд қилишга буюрди. Сўнг табибни чақириб Фарҳодни ҳушига келтиришни топширди. Ҳушига келган Фарҳод ўзининг жиннилар каби кишанбанд қилинганини кўрди. Шоҳона ясатилган хонадаги тахт устида бир шоҳ ўтирар, бошидаги тож ярқираб турарди. Атрофда сипоҳлар тизилишган, шоҳ унга таажжуб билан боқарди. Фарҳод ўрнидан туриб, шу ерда ҳозир бўлган кишиларга қараб бошини эгди-да, ерга ўтириб кўзларини қуйи солди. Хисрав унинг жамоли-ю одобини кўриб жазолашни ҳам унутди-да, унга қараб сўз очди; Фарҳод унинг саволларига жавоб қайтара бошлади:
Деди: Қайдин сен, эй мажнуни гумроҳ?
Деди: Мажнун ватандин қайда огоҳ?
Деди: Недур санга оламда пеша?
Деди: Ишқ ичра мажнунлиқ ҳамеша.
Дедиким: Ишқ ўтидин де фасона!
Деди: Куймай киши топмас нишона.
Деди: Қай чоғдин ўлдунг ишқ аро маст?
Деди: Руҳ эрмас эрди танга пайваст.
Деди: Бу ишқдин инкор қилғил,
Деди: Бу сўздин истиғфор қилғил!
Бу сўзларни эшитган Хисрав унинг ошиқлигини синамоқчи бўлиб янги-янги саволларни берар экан, Фарҳод муносиб жавоб билан шоҳни ҳайратга соларди.
Деди: Ишқ аҳлининг недур ҳаёти?
Деди: Васл ичра жонон илтифоти
Дедиким: Дилбарингнинг де сифотин,
Деди: Тил ғайратидин тутмон отин.
Дедиким: Ишқига кўнглунг ўрундур?
Деди: Кўнглумда жондек ёшурундур.
Деди: Кўнглунг фидо қилса жафоси?
Деди: Жонимни ҳам айлай фидоси.
Деди: Бу ишқ тарки яхшироқдур?
Деди: Бу шева ошиқдин йироқдир.
Фарҳоднинг бераётган жавоблари Хисравни лол қолдирар экан, рақибининг донолигини кўриб тоқат қилолмаган шоҳ дўқ-пўписа қилишга ўтди:
Деди: Ол ганжу қўй меҳрин ниҳони!
Деди: Туфроққа бермон кимиёни.
Дедиким: Шоҳга бўлма ширкатандеш
Деди: Ишқ ичра тенгдур шоҳу дарвеш.
Деди: Ишқ ичра қатлинг ҳукм этгум!
Деди: Ишқида мақсудимға етгум.
Фарҳод шоҳнинг ҳар қандай қийин саволларига осонгина жавоб қайтарар экан, Хисравнинг ичига ўт тушгандек бўлиб: «Мендек шоҳга бошдан оёғигача занжирбанд бўлиб турган бу девона нимани сўрасам дағаллик билан жавоб қиляпти. Унга шундай бир жазо берайки, султонлар олдида бундай сўзлашга журъат қилолмайдиган бўлсин!», -  деди-да, қалъа олдида бир дор тикишга, қадоғлиқ қўлларини маҳкам боғлаб дорга осишга, кейин одамларга буюриб, унга ўқ ёғдиришга, халққа ибрат бўлсин учун ўлиги бир неча кун давомида осиғлиқ туришига, сўнг эса жасадини ўт билан куйдиришга ва кулини кўкка совуришга буюрди. Унинг бу сўзларидан хурсанд бўлиб кетган Фарҳод кулимсираб шундай жавоб қилди: «Эй дарғазаб шоҳ! Душманимдан ўч олаяпман, деб ўйламай қўя қол. Сен буюрган бу жазолар менинг тилагим эди. Ёрим ишқида ўлишни истардим, бугун Тангри шу орзумга етказди. Сен ғазабланганинг сари мен шодланяпман. Ўлимга буюрганингдан хурсандман, чунки жоним азоблардан қутулади. Мени ўққа тутиш ҳақидаги фармонинг ҳам менинг асл муддаом эди, чунки бу жазо мени ҳижрон аламларидан озод қилади. Мени куйдириб, кулимни кўкка совуришга амр қилдинг.  Сен фироқ ўтида куйиб кул бўлмагансан. Мен эсам ҳажр дўзахидан халос бўламан, лекин шуниси қизиқки, шоҳ ишқ ўтида куйиб, изтироб чекиб юрган бир бечоранинг муҳаббати ҳақидаги гапларни халқдан эшитиб, унга рақиб бўлмоқчи. Ёрни кўрмай туриб ўзига содиқ ошиқ номини бериб, даҳшатли қўшин тўплаб келиб, унинг мулкини талон-тарож қилиб, қанча одамни ўлдирган бу ҳукмдор ўз рақиби билан юзма-юз жанг қилишга журъат қилолмасдан ҳийла билан занжирбанд этиб, дарғазаб бўлган ҳолда уни саволга тутиб, ошиқнинг берган жавобларига чидамай, жазолашга буйруқ беряпти. Шуми адолат, шуми шижоат! Агар ҳушёрлигимда Хисрав менга рўпара келса эди, сипоҳлари ҳозиргисидан юз марта кўп бўлса ҳам мен йигитликни уларга кўрсатиб, барчасининг умр ипини узган бўлардим. Шунда ғазабкор шоҳ ичидаги ўтлар сўниб, шижоат илмини ўрганган бўларди. Шоҳ мен томон сипоҳлар йўллаганида мен уларнинг қонидан кечдим, Хисрав бошини ҳам омон қолдирдим. Энди у менинг бошимга қасд қиляпти. Лекин Хитой сари эсган шамол аҳволимдан ҳоқонга хабар етказса, ўғлининг азоблаб ўлдирилгани, ўтда куйдирилганидан огоҳ бўлса, қўшин билан келиб, Мадойин шаҳрида тирик одамни қолдирмай, унинг тупроғини Хитой мамлакатига ташитиши ва Хисрав мулкидан асар ҳам қолдирмаслиги муқаррар. Унда мен бегуноҳ бўлиб, Хисрав гуноҳкор бўлиши ва барча вайроналикларнинг сабабчиси сифатида жазоланиши шубҳасиздир. Мен ҳар қанча азоб чексам ҳам бу сўзларни айтмаган бўлардим. Лекин Хисрав Парвезнинг нодонлиги ана шундай вайронагарчиликларга олиб келиши мумкинлигини ўйлаб гапиряпман. Одамлар бу сўзларим учун мени қўрқоқлик қиляпти, деб ўйламасинлар. Сўзимни қисқа қилдим, бу жаҳондан ёрим ёди билан кетаяпман», -  деди-да, қўрғон томонга боқиб ер ўпди ва у ерда турган одамлар жонига ўт солди. Кейин Хисравнинг сипоҳларига қараб: «Ана энди осасизми, чопасизми, билганингизни қилаверинг», -  деб хитоб қилди.
Шундан кейин Фарҳодни дор остига қараб судрадилар. У ерда ўт ва ўтин тайёрлаб қўйилган эди. Бу хабарни эшитган қўрғон аҳли фарёд чекишар, лекин бўлаётган воқеаларни Меҳинбону билан Шириндан сир тутишарди. Фарҳоднинг дор остида бўйнига арқон солинган ҳолда туришини кўрган қўрғон аҳлининг диллари вайрон бўлиб, ўлар ҳолатга етишган эдилар.
Душман томонида эса Хисравнинг сипоҳлари йигитнинг донолиги, ўлим олдида бепарво туришини кўриб, унинг бегуноҳ эканлиги, жазога лойиқ эмаслигини билиб йиғлаб туришарди. Хисрав ўз ишидан афсусланаётган бўлса ҳам, ўз буйруғини бекор қилишга номуси йўл бермасди. Барча воқеаларни кузатиб турган Бузург Уммид шоҳни хилват бир жойга чақириб: «Уни ўлдиришимизга асос йўқ. Эс-ҳушидан айрилган одамни зиндонда ушлаш тўғрироқ бўлади. Фарҳоднинг гуноҳи озроққа ўхшайди, девонага ўхшаб кўринса ҳам, сўзлари ҳақиқатга яқинроқ. Яхшиси баланд тоғлар орасидан бир жой топиб ўша ерга қамасак, икки-уч ой зиндонда ётса, икки-уч юз сипоҳ уни назорат қилиб турса маъқул бўлади. Рост сўзлай бошласа, тирик юрса ҳам унинг зиёни тегмайди. Ёлғон сўзлаётганини сезсак, истаган ишимизни қила олишимиз мумкин», -  деди. Бу сўзлар Хисравга ҳам маъқул тушди. Тоғлар ичида Салосил деган мустаҳкам бир қўрғонни топишиб, Фарҳодни ўша қалъа томон жўнатишди-да, беш юз сипоҳга уни кўз қорасидай сақлашни буюришди.
Қўриқчилар Фарҳодни Салосил қўрғонига олиб бориб, зиндонга қамашди. Уни қаттиқ назорат остида сақлашар, ҳатто қочиб кетмаслиги учун йўлига олмос аралаш қум тўшаб қўйишганди. Хисрав Фарҳодни қочириб юборганларни калласини чопиб ташлаш ёки қўрғон тепасидан улоқтириб юборишга буйруқ берган эди. Қўриқчилар бундан қўрқиб доим ҳушёр туришарди. Лекин йигит чекаётган оҳу фарёдларни эшитаркан, унга мафтун бўлиб қолгандилар.
Суқрот ўргатган исмлар ичида бир исм бўлиб, уни ўқилса, кишанлар қаерга борса ҳам халал беролмай қоларди, йўлида ҳар қандай мустаҳкам дарвоза учраса ҳам очилмай қолмасди. Шу исмни тилга олган Фарҳоднинг бандлари ечилиб, дарвозалар очилиб, ҳар кечаси қалъа ва унинг атрофида, тоғу даштларни айланиб келарди. Соқчилар уйғонмай туриб ўз жойига қайтган Фарҳод кишанларни яна тақиб оларди. Чунки бу сирлар ошкор бўлса, соқчилар Хисрав томонидан турли жазоларга гирифтор этилишидан қўрқарди у. Лекин сипоҳлар бу сирдан аллақачон огоҳ бўлишганди. Фарҳоднинг сайрдан қайтгач ўзини яна бандга солаётганидан хабар топган соқчилар бундай ишни қилмай, бемалол сайр этишига рухсат беришди. Севгилисидан айрилиб изтироб чекаётган Фарҳод тоғу даштларни кезар экан, йиртқич ва хонаки ҳайвонлар унинг атрофини ўраб олишар, қушлар бошига соя солишаркан, барча ҳайвонлару қушлар билан сўзлашиб дардини баён этарди. Улар ҳам ошиқ йигит аҳволини кўриб фарёд чекишарди.
Тонг аста-секин ёришиб бораркан, Фарҳод субҳга мурожаат қилиб: «Сен ҳам менга ўхшайсан, юзингда кўз ёшларинг намоён, ичинг ҳам менга ўхшаб ўртанади.
Чу соҳиб дардсен дардимға раҳм эт,
Тараҳҳум айлабон фарёдима ет.
Саҳарким гулшан ичра гул очилғай,
Гул узра турраи сунбул сочилғай.
Чу гул термакка ул сарви гуландом
Қўяр гулшанда гулрухлар била гом
Совуғ оҳимни билгуртуб дамингдин,
Кўзум ёшини англат шабнамингдин» -  деди. Қуёш кўтарилиб келаркан, унинг ўзига ўхшаши, юзларининг ўзидек сарғайгани, ўзидек девона бўлиб тоғларда кезаётгани ҳақида сўзлаб илтижо қиларди:
Тушуб иқбол янглиғ равзанидин.
Тарийқи меҳрибонлиғни фан айла,
Қошида куймакимни равшан айла.
Кун ёйилиб кетгач, тоғу даштда кезиб, ҳижрон аламига чидай олмай ғам-андуҳ чекар, девоналардек кўз ёшини тўкаркан, фиғонидан тоғларни ҳам безовта қиларди.
Фарҳод айрилиқ ўтида изтироб чекиб, олам кўзларига қоронғи кўринар, кундузлари беором бўлиб тоғу даштларда кезиб фарёд чекарди. Шом бошлангач, сабру тоқати қолмай, осмонга боққанича: «Эй золим фалак! Жафо-ю зулминг шунчалик ҳам беҳисоб бўладими? Ҳижрон аламида қийнаганингдан кўра ўлдириб қўя қолсанг бўлмайдими? Менинг бошимга қора кунларни солиб, ўлимга ҳам зор қилдинг. Ёки неча минг йил сайр қилиб энди чарчаб қолдингми? Ё менинг бахтимга ўхшаб уйқудамисан? У ой юзли гўзал ҳижронидаги ҳолимга раҳминг келсин», -  деб нола қиларди. Гом -  қадам Кўкда ой пайдо бўлгач, Фарҳод унга таъзим қилиб, ерни ўпиб:
Деди: «Эй тийра шомим равшан этган,
Ўлар ҳолатда фарёдимга етган,
Не бўлғай раҳм этиб жонимни олсанг,
Ул ойнинг кўйи туфроғиға солсанг.
Бўлурдектур адам сори хиромим,
Агар еткурсанг охир дам саломим»
-  деб ёлборарди. Осмонда бирин-кетин Аторуд, Зуҳра, Муштарий каби сайёралар пайдо бўлар экан, уларнинг ҳар бирига боқиб юрак дардларини изҳор этар, мадад сўраб илтижо қиларди. Иши котибликдан иборат бўлган Аторудга боқиб: «Эй дўстлар аҳволини фалак варақларига битувчи, менинг кўзларим ёшини сиёҳ қилиб, оғир аҳволимни хатда бирма-бир баён этгин-да, қуёшимдан нур касб этишинг чоғида уни кўрар экансан, ўша мактубимни олдига қўйгин», -  деб илтимос қилган бўлса, Зуҳрога назар ташлар экан: «Эй шодлик куйчиси, сенинг овозингу жонбахш куйларинг оламга машҳур. Бир замон созандалик торини узгин-да, менинг ўлимим ҳақида мотам куйини чалиб, ой юзли гўзалим базмида иштирок этадиган бўлсанг, менинг ҳалокатим ҳақидаги бу марсияни ҳам қўшиб куйлагин», -  деди. Кейин олтинчи осмонда турган Муштарийга, саодат юлдузига термулиб нола қилди:
«Ки эй буржи шараф маснаднишини
Саодат тахту тожининг амини
Дуое қилки, Ҳақ берсун муродим,
Бу меҳнат шомидин бўлсун кушодим.
Бошимдин ҳажр шоми дуди кетсун,
Кўзумга васл субҳи нури етсун».
Юлдузлар чарақлай бошлагач, Фарҳод уларга кўзларини тикиб: «Сизлар менинг кўз ёшларимдан нишонасизлар. Ашким дурлари каби йўлга тушинг. Ҳазин кўнглим юз минг пора бўлди, ҳар бир пораси ғам-алам гулининг баргидан бир белгидир. Ҳар бирингиз уларни йиғиб олингиз-да, ёрим кўчасига етказинг», -  деб мурожаат қилди. Фарҳод саҳаргача шу тарзда дарду ғам чекиб, фиғон қилишлардан қуввати кетди-да, ҳушини йўқотиб, ўликдек ерга чўзилди. Унинг бу ҳолатига осмон кўк кийиб, фалак юлдузлар дуридан кўз ёш тўкар, аста кўтарилиб келаётган қуёш ҳам бу ошиқ йигит дардига малҳам бўлишга ожиз эди.
Фарҳод кишанлардан қутулиб истаган томонга бориш имкониятига эга бўлса ҳам, ногаҳон Хисрав эшитиб соқчиларни жазоламасин, деган фикр билан ўз манзилидан кўп узоқ кетмасди. Лекин бу ишларнинг бари шоҳ қулоғига бориб етганди. Дарғазаб бўлган Хисрав соқчиларни қаттиқ жазолади. Кейин Фарҳоднинг ўша ерда эканлиги, ўз манзилидан йироққа кетмаётганини билди-да: «Ўзимни билмасликка олиб, бу воқеаларни эшитмагандек юришим маъқулга ўхшайди», -  деган қарорга келди. Фарҳодни кишанда кўргач эса янада хурсанд бўлди.
Шоҳ маккорлик билан Фарҳодни қўлга олган пайтда Шопур шаҳарга кирган эди. У ўз дўстининг аҳволини ўйлаб нола-ю фарёд қилар, кўкрагига тош уриб изтироб чекарди. Фарҳоднинг ҳийла билан беҳуш ҳолда банди қилингани, шоҳ саволларига ошиқ йигитнинг қандай жавоблар қайтаргани, Хисрав гуноҳсиз рақибини қатл қилмоқчи бўлгани, бунга парво қилмаган Фарҳоднинг аслида Хито-ю Чин элига хон экани халқ орасида кенг тарқалиб кетган эди. Шаҳар аҳолиси Хисравдан ғазабланиб, Фарҳодга мафтун бўлганди. Бу воқеалар ҳақида, ошиқ йигитнинг донолиги-ю жасорати тўғрисида шоирлар кўплаб ғазаллар ёзишар, хонандалар ашулалар куйлашарди.
Бўлиб ўтган барча ҳодисалар Меҳинбонуга ҳам эшитилган бўлиб, қандай чора топишни билмай йиғлагани йиғлаган эди, бу сўзлардан Ширин хабар топса шубҳасиз ўзини ўлдиради, деб ташвиш чекарди. Лекин Ширин ўз ёрининг душман қўлига тушганини сезган бўлиб, гоҳ ўзида, гоҳ беҳуш эди. Парда орқасида ўтириб чексиз азоб чекар, айрилиқдан ниҳоятда ғамгин эди.
Бир куни у тоза ҳаводан баҳра олиш учун қаср томига чиқди. Атрофга боқиб, боғдаги гулларни томоша қилиб турар экан, қулоғига ҳазин бир ашула эшитилди. Дардли қўшиқ сўзларига диққат қилар экан, ҳар бир байт Фарҳод ҳақида, Хисравнинг йигит бошига солган беҳад зулми тўғрисида эканини англади-да, бағрига ўткир бир ханжар қадалгандек бўлиб кучли бир оҳ тортди-ю, бошини ерга уриб, қонга бўялди, гулгун ёқасини чок қилиб, сочларини ёйиб, фарёд чекиб ҳушини йўқотиб ерга йиқилди. Унинг бошига етиб келган Меҳинбону тинмай йиғлаб турар экан, Шопур ҳам келиб, малика олдида ер ўпди ва шундай деди: «Маликам, ёвуз Хисрав бечора Фарҳодни ҳийла билан банд этганида, уни беҳуш айлаган маккорни тош билан уриб ўлдирдиму, кейин дўстим олдига боришни ҳам, сизнинг ҳузурингизга келишни ҳам билолмай, йиғлаб, изтироб чекиб юрдим, бир вайронада беҳуш йиқилганча анча кун ётдим. Ўзимга келгач, қўрғондан ташқари чиқиб, Хисрав лашкари орасида бекиниб юриб, уларнинг сўзларига қулоқ тутдим. Улар Фарҳод ҳақида фақат яхши сўзларни айтишарди. Шуни ҳам эшитдимки, Фарҳод ўзи зиндонбанд этилган қадимги бир қўрғонда соғ-омон экан. Хисравнинг соқчиларга: «Агар бу маҳбус ўзи турган еридан узоқ кетса, ҳаммангни ўлдираман», -  деган пўписасини эшитган Фарҳод соқчиларга озор етмасин деб, ўша тоғдан узоққа кетолмай юрар экан. Бу сўзлардан хабар топгач, унинг томонига бормай, сизлар томон йўл олдим. Чунки эл орасидаги гаплардан сизларнинг аҳволингизни билар эдим. Шунинг учун икковингизни хурсанд қилишга шошилдим. Сизларни кўриб, кейин дўстим ёнига бормоқчиман. Ё сўзларимни тўхтатиб, ҳозироқ у томонга жўнайми?»
Бу сўзларни эшитган Меҳинбону: «Сен айтган сўзлар жароҳатли кўнглимга малҳам бўлди. Сени тополмай жуда ношод эдик. Фарҳоднинг соғ-омонлигини эшитиб жуда хурсанд бўлдик. У ётган қўрғон томон борадиган бўлсанг, бизнинг айтмоқчи бўлган сўзларимиз кўп, Аллоҳга шукрлар бўлсинки, сени кўриб Фарҳодни кўргандек бўлдик», -  деди-да, Ширин аҳволи, ҳозиргина беҳуш бўлиб йиқилганини айтиб берди. Шириннинг димоғига турли хушбўй исли тутатқиларни тутиб ҳушига келтиришди. Кўзини очиб Шопурни кўрган Ширин яна ўз Фарҳодини ёдга олиб фарёд қилди:
Ки «Эй Шопур, қайдин бўйла еттинг,
Келибсан фард , ҳамроҳингни неттинг?
Ҳамул ким меҳр кўсин урмиш эрдим,
Борур чоғда сенга топшурмиш эрдим.
Рафиқу ёрлиғ мундоқ бўлурму,
Амонатдорлиқ мундоқ бўлурму?
Манга ўз ғойибимдан бир нишон айт,
Десангким, ҳажрдан ўлмай, равон айт».
Шундан кейин Шопур Меҳинбонуга айтганларини бирма-бир такрорлади-да: «Фарҳоднинг олдига кетяпман, бундан сизни хабардор қилай, агар мактуб ёзиб берса, уни дўстимга етказай, деган мақсад билан бу ерга келган эдим», -  деб қўшиб қўйди. Ширин дарҳол ўрнидан туриб холи бир жойда ўз севгилисига хат ёзишга киришди. Шопур у мактубни олиб, Фарҳодни излаб топиш учун жўнади. Одамлардан эшитган яширин йўллардан юриб саҳар пайтида дўсти қошига етиб борди. У беҳуш ҳолда ётар, атрофини бир тўда ваҳший ҳайвонлару қушлар ўраб олганди. Буни кўрган Шопур дўстининг бошини қўйнига олиб, фарёд чекди. Унинг кўз ёшлари Фарҳоднинг юзларига гулобдек ёғилгач, кўзини очиб ўзига келди. Иккала дўст бир-бирларини қучоқлаб роса йиғлашди. Бу ҳолатни кузатиб турган тоғу водий ҳам кўз ёшларини тўка бошлади. Кейин Шопур қўйнидан мактубни чиқариб, дўстининг қўлига тутди. Уни очган Фарҳод мадори кетиб Ширин мактубини ўқий бошлади. Ширин мактубида унинг Фарҳодга бўлган эҳтирос
ли муҳаббати, чексиз садоқати, чекаётган аламу изтироблари, орзу-ю тилаклари оташин мисраларга жо қилинган эди.
Недур аҳволинг, эй зори ғарибим,
Висолим давлатидин бенасибим?
Чекардин ғам тоғин ҳолинг нечукдур,
Бу юкдин жисми чун нолинг нечукдур?
Қатиғ ғурбат аро ҳолинг не эркин,
Ачиқ фурқатда аҳволинг не эркин?
Фироқ ичра нечукдур жисми зоринг,
Не янглиғ тўлғонур ўт ичра торинг?
каби вафо тўла сўзлар билан бошланганди у. «Яшаётган жойинг тоғми ё саҳромикан, тўшагинг тошданмикан? Юрган йўлларингда кийиклару қулонлар ҳамроҳлик қилармикан? Йиртқич ҳайвонлар хизматкорларингу қушлар қаноти сенинг соябонинг эмиш. Сен Сулаймон пайғамбар обрўсини топибсан, мен эса Билқисдек ёринг бўлолмасам ҳам, канизинг бўлмоққа тайёрман. Билқис -  Сулаймон пайғамбарнинг севимли рафиқаси Не бўлғай эрди чархи зулмпеша,
Мени сендин жудо қилмай ҳамеша,
Хироминг чоғи йўлдош бўлсам эрди.
Сукунунг вақти қўлдош бўлсам эрди.
Қуёш янглиғ бўлуб кундуз қарининг ,
Бўлуб тун соя янглиғ ҳамнишининг,
Тикан кирса кафинга кийнасидин ,
Чиқарсам эрди кирпик игнасидин,
Кўруб хору хас ўрнингда ниҳони,
Сочим бирла супурсам эрди они».
-  деб илтижо қиларди вафодор Ширин.
«Золим фалак бизни бир-биримиздан айирди, кўксимизни ҳар қанча пора қилсак ҳам, бирон чора топишнинг иложи йўқ. Сен балолар кишанига мубтало бўлиб, чексиз азоб чекяпсан, лекин қўлингда қаттиқ тошларнинг мўм каби эригани жаҳон аҳлига маълум. Мендан айрилганингга алам тортаётган бўлсанг ҳам, сен эркаксан ва паҳлавонсан, ҳижрон қийнаганда, оҳ чекиб, кўнглингни бўшатишинг мумкин. Жисмингни машаққат ўти қийнаса, кўз ёшларингни тўкиб таскин топа оласан. Лекин мен зору заифа қиз айрилиқ тиғидан жоним юз пора бўлиб, ҳажр ўтидан кўнглум ўртаниб, жисмим кулга айланаётган бўлса ҳам, бу дардларимни айтишга бирон дўст тополмаяпман. Душман менинг мамлакатимни босиб олиб, лашкарларимни қириб ташлаяпти. Арман диёрининг шоҳи ҳам, фақири ҳам душманлар асирига айланди. Буларга менинг ишқим сабаб бўлгани аниқ. Шунинг учун халқнинг қарғишига қолдим. Эл олдида ҳам, Меҳинбону олдида ҳам уятлиман. Лекин бу азобларим яна юз марта кўпроқ бўлса ҳам, баъзи-баъзида сени кўриб турсам, бунчалик ғам чекмасдим.
Мактубни ўқиб чиққан Фарҳод гоҳ ўзини унутиб фиғон чекар, туриб олиб уёқдан буёққа сабрсизлик билан юриб, гоҳида ҳушидан кетиб қоларди. Охири у Ширин мактубига жавоб ёзишга аҳд қилди, лекин қоғоз, қалами йўқ эди. Шопур буни олдиндан ўйлаб қоғоз, сиёҳ ва қаламни ўзи билан олиб келган эди. Фарҳод ўзини қўлга олиб хатни ёзиб тугатди-да, дўстига топширди. Шопур шаҳар томон йўл олгач, Фарҳод яна дард ўти ичида қолди. Шопур қўрғонга етиб борди ва мактубни Ширинга топширди. У эса хатни ўқишга киришди. Бу оддий мактуб эмас, балки ғам достони эди. Фарҳод ўз мактубини Аллоҳ мадҳи билан бошлаган бўлиб, юрак сўзларини телбалик ҳолатида ёзаётганини таъкидлаганидан сўнг Ширинга:
Нигоро, маҳвашо, иффат паноҳо,
Жаҳон маҳвашлариға подшоҳо!
Санга ҳаддим йўқ, ўлмоқ нукта пардоз,
Тилармен итларингға айтмоқ роз.
Недур кўюнг аро итларга ҳолат,
Фароғат бирладурлар ё малоҳат.
Кеча ул кўй аро қилғонда фарёд,
Қилурларми бу итган итни ҳам ёд сўзлари билан мурожаат қилиб: «Ўша итлар йиғилган чоғларда мени йўқлашармикан, сув ичганларида, менинг кўз ёшларимни эслашармикан, ўша остонага бош қўйганларида, менга ҳам жой қолдиришармикан, менга қазодан етган азобларни билиб, ҳолимга аза тутиб тунлари улушармикан, бўйинларини боғлашганда, менинг бўйнимда юзта кишан борлигини билишармикан? Уларнинг ичида менга ўхшаган беҳол, қўтир бир ит ҳам бор бўлиб, мен каби жони ўртанса ҳам, сенинг юзингни кўришга кўзлари тўрт бўлиб турарди. У билан мен сенга вафодорликда тортишардик. Ўша ит менга доим меҳрибонлик кўрсатар, кўзим қонини кўрганида, унинг ҳам қони оқар, бир дўст каби мен билан яқин эди. Унинг аҳволи қандайкин, остонангда паноҳ топганда, мени кўз олдига келтирармикан?
Мактубингда ҳар бири дурдонага тенг яхши сўзларни ёзибсан, уларнинг ҳар бирига жоним садқа бўлсин. «Менинг ҳам ғаму дардим кўп», деган гапингни ўқиб, жоним куйиб кетгандек бўлди. Менга ўхшаган юз минглаб ошиқ ўлганида ҳам, муборак хотирингга ғам етмасин. «Сен нотавон бўлсанг ҳам, паҳлавонсан, тоғ бўлса ҳам тешанг олдида паст, шер бўлса ҳам панжангдан ҳалок бўлади», -  дебсан. Ундай зўр шавкату қувватим қолмаган. Ҳозир чумолидек ожизман. Ишқ ҳатто аждаҳони ҳам чумолидек қилиб қўяр экан. «Тахту тожим, мамлакату лашкарим душман қўлига тушди, Меҳинбону билан мен қўрғонда қамалиб, азоб чекмоқдамиз», -  деб ёзибсан. Бу гапларингнинг барчаси рост. Лекин бошга келган қазога рози бўлишдан бошқа чора йўқ. Мамлакатинг, сипоҳларинг, халқинг бошига тушган балолардан хабардорман. «Бу азобларга сен сазовор эдингу, фалак уларга зулм қилди», -  десанг, бу ожиз жонимни фидо қилишга тайёрман.
Менинг ҳам эркин диёрим, иқтидорли халқим бор эди. Отам неча-неча иқлимга хоқон эди. Бошимда тож, оёғим остида тахт бор эди. Хитой билан Чиндаги ўн икки минг шаҳар ҳукмим остида бўлиб, шунга яраша сипоҳлару бойликларга эгалик қилардим. Бошимга ишқ можароси тушиб, диёримдан айрилиб бу ерларда девона бўлиб юрибман. Отам билан онам, неча минг шаҳар халқи менинг аҳволимдан изтироб чекмоқда. Бу ишлар учун кимга таъна қилай? Тақдирга тан беришдан ўзга қандай чора бор? Бу номани ҳушимдан озган ҳолда ёздим. Шунинг учун нима ёзганимни ҳам билолмадим. Мен девона ўзимдан огоҳ эмасман: хато сўзлар деган бўлсам, кечиргин, чунки мажнунларнинг хатосини ҳамма ҳам кечиради».
Ширин ушбу мактубни изтироб чекиб ўқир экан, қалби тирналар, Фарҳодининг тирик эканидан шодланиб ерга бош қўяр, чекаётган азобларини англаб, нола қилиб, кўз ёшларини тўкарди. Хат мазмунини Меҳинбонуга сўзлаб берганида, малика ҳам ғамга тўлди. Кейин Шопурга ўз эҳтиромларини билдириб, иззат-икром кўрсатишди. Ундан Фарҳоднинг аҳволини бирма-бир сўрар эканлар, кўз ёшларини тўхтатиша олишмасди.
Шопур икки севишган қалб соҳибларининг мактубларини бир-бирларига етказиб юрар экан, Хисрав бундан хабардор бўлиб қолди. Фарҳод билан Шириннинг ўзаро келишиб, бирон ёққа қочиб кетишлари мумкинлигини, уларни қидириб топишганда ҳам бу паҳлавон йигитни қўлга олиш осон бўлмаслигини ўйлаган шоҳ ўзига отилган тошни эслади. Фарҳоднинг ҳар бир қадамини кузатиб юриш фойдасизлигига кўзи етган Хисрав шаҳардан Салосил қўрғонига қадар бўлган яширин йўлларга жосусларни қўйиб, ҳар бир йўловчини текшириб, кимдан бир мактуб топилса, тезлик билан ўз ҳузурига олиб келишни буюрди. Икки-уч кун ўтиб, Шириннинг мактубини олиб келаётган Шопурни қўлга олиб Хисрав даргоҳига келтирдилар. Хатни ўқиган шоҳ муҳаббат достони билан танишгандек бўлиб, бошидан қора тутун чиқиб кетаётгандек бўлди. Ҳар бир сўз вафо нишони бўлиб, чексиз меҳру муҳаббат, аҳду паймонлар ифодасидан дарак берарди.
Мактубда Хисрав номи ҳам тилга олинган бўлиб, унинг Арман мулкини вайрон қилгани, халққа кўпдан-кўп жафолар юзлангани айтилиб, уни гоҳ золим, гоҳ қон тўкувчи -  хунрез каби номлар билан аталганди. Шунингдек, унинг ошиқлик даъвосини қилиб, лоф ураётгани ҳақида ёзаркан, Ширин:
Чу ул мақсуд билмиш ишқдин ком,
Менинг васлим хаёлидур анга хом.
Эрур бу ишда саъю эҳтимоми,
Тамоми ҳарзау зоеъ тамоми.
Менинг жисмимда то жондин рамақдур,
Ишим қўрғонда ўзни асрамакдур.
Қазо қилса мени онинг асири,
Ўлумдин чун кишининг йўқ гузири.
Танимни айлабон ханжар била чок,
Ани қилмай висолимдин тарабнок.
Бу сўзлардан хабардор бўлган Хисравнинг жонига ўт тушиб, титрай бошлади. Шириннинг барча ёзганлари тўғрилигига тан берса ҳам, салтанат обрўси, ўзининг ҳавойи нафсини устун қўйган шоҳ Шопурни занжирбанд қилишга ва зиндонга ташлашга буюрди-да, ҳузурига Бузург Уммидни чақириб, бор гапни унга сўзлаб берди ва: «Бу ишлардан ғам-алам чекиб, кўнглим қонга тўлди. Бирон чора топиб дардимни аритмасанг, ҳалок бўлишим муқаррар. Бу ҳолда эл менинг устимдан кула бошлайди, уларни жазоласам ҳам, аламимдан қутулолмайман. Фарҳоднинг бегуноҳлигини ҳам биламан, шунинг учун ҳам уни ўлдиришни тўғри деб ўйламайман. Менга бу ишда бир йўлни кўрсатмасанг бўлмайди», деб илтижо қилди. Икковлари бу хусусда фикрлашиб, баъзида тортишиб охири шундай қарорга келишди: одам ўлдиришни ўзи учун савоб деб биладиган бир қотилни топишади-да, унга Фарҳоднинг олдига бориб: «Хисрав Арман шаҳрини босиб олди, мақсадлари рўёбга чиқиб, ҳозир Ширин билан давр суришяпти. Меҳинбону жиянини шоҳга никоҳ
лаб берди. Севганинг сендан Хисравни афзал кўрган экан, энди ошиқлигингдан нима фойда? Яхшиси уни тарк этиб, ўз юртингга кетганинг афзал», -  деб айтишни буюришади. Бу сўзларни эшитгач, бошини олиб бир томонга йўл олса, ташвишлардан қутуламиз. Ширин билан Меҳинбону Фарҳоднинг кетганини билишса, ундан умидлари узилиб, айтганимизга кўнишлари аниқ. Агар Ширин ёридан кўнглини узолмаса, яна бошқа бир тадбирни ўйлаб топармиз». Ушбу чорани ўйлаб топишгач, бир ҳийлакор кампирни топиб келишди. У, қадди икки букилган бир маккора бўлиб, кўп ҳийлакорлик қилганидан юзини ажин босган, умрида бирон марта ҳам рост гапирмаган, афсуну ҳийла билан тошни ҳам юмшатиб мўмга айлантирадиган, отага қизини, ўғилга онасини никоҳлай оладиган, бир сўз билан хонадонларни вайрон қиладиган, истаса, юзта Буқротни гум қилишга қодир, зулм тиғини уриб, Фарҳодга ўхшаган паҳлавонларнинг ҳам бошига ета оладиган бераҳм бир бадбахт эди. Унга бор гапни яширинча баён қилдилар, ҳадсиз-ҳисобсиз мукофот
ни ваъда қилиб, Фарҳод томон жўнатдилар. «Фарҳод бўладими, пўлат тоғ бўладими, бир афсун билан йўқ қиламан», -  деб Хисравни ишонтирган бу маккора бир неча кун мобайнида дашту водийлардан ўтиб Фарҳоднинг манзилгоҳи бўлган тоғ олдига етиб борди. Уни кўрган Фарҳод дарров ўрнидан туриб салом берди-да, бу томонларга келишидан мақсади нима эканини сўради. Кампир: «Мен элу юртимдан воз кечган заиф, хаста жон бир одамман. Ўн-ўн беш йилдан бери бир хилват жойда яшаб, тоат-ибодат билан машғул эдим. Жаҳондаги бирон киши билан ишим йўқ, тангридан ўзга бир кишим ҳам йўқ эди. Арман мулкида тинчлик-омонлик бўлганидек, менинг ҳолим ҳам хотиржам эди. Парвез отлиқ бир шоҳ келиб, элнинг тинчлигини бузди, сен бу ҳақда эшитган бўлсанг керак. Элнинг аҳволи ҳам, менинг ҳаётим ҳам ўзгариб кетди. У ерда тоат-ибодат қилиш қийин бўлиб қолди. Шунда кечиктирмай элдан йироқроқ бир ерда яшай, умрим ҳам оз қолди, ўлсам ўша макондаги ғор менга гўр бўлади, деб ўйлаб бу томонга йўл олдим.
Тоғда кезиб юриб, шу манзилни ёқтириб қолдим. Ўзим тоғ ичида тирик бўлсам ҳам, умрдан қўлимни ювиб қўйганман. Одамзод -  вафосиз, уни эслашдан фойда йўқ», деди.
Бу сўзларни эшитган Фарҳод хурсанд бўлиб, унинг олдидаги тупроқни, кейин оёғини ўпди-да, «Вафосизлик жаҳон аҳлининг одати. Бирон иш сени хафа қилган кўринади. Арман диёридаги аҳвол туфайли кўнглунг ғубор топдими?», -  деб сўради. Маккора: «Эй ўғлим, гапларинг рост, бу мамлакатдан омонлик кетиб, ўрнини ёмонлик эгаллаган. Меҳинбону билан Хисрав ярашиб, ўзаро яқин бўлиб олишди. Хисрав никоҳ ишини орага солган эди, малика ҳам рози бўла қолди. Катта тўй бўлиб, мамлакату тахт май сели остида қолди. Солиҳ одамлар шаҳарни тарк этиб, ҳар ёқда зору саргардон бўлиб юришибди, Ширин эса жуда ғамгин бўлиб, фарёд чекиб ўзини ўлдирди. Баъзилар заҳар ичгандир, дейишяпти. Унинг Фарҳод деган бир дардманд севгилиси бор экан. Ўша йигитдан айрилганига чидай олмай, унинг ишқи билан бу оламдан кўз юмибди. Ўлим олдида ҳам Фарҳод номи унинг тилида экан», -  деди. У ушбу сўзларни айтар экан, оғзидан «оҳ», «во дариғ» деган иборалар тўхтамай чиқарди.
Бу афсонани эшитган Фарҳоднинг кўксига юз минг тиғ урилгандек бўлди. Кампир найранг ишлатиб, оҳ-фарёд қилар экан,
Ғиреве тортибон Фарҳоди мазлум ,
Деди: «Бас қилки, бўлди қисса маълум.
Ғараз гар жон эди, олдинг, ано, ҳой,
Ўлук тандин не истарсен яно, ҳой.
Кўнгул қонин ичардин тўйғил эмди,
Мени ўз меҳнатимға қўйғил эмди».
-  деб ўрнидан турди-да, жаҳондан қўл силтаб, кўз ёшидан селлар оқизиб, тоғ ичига югуриб кетди.
Маккора кампирнинг ҳийлакорлик билан айтилган сўзларини эшитиб, бағри пора бўлган Фарҳод тоғ ичида фарёд чекиб борар экан, ҳолсизланиб йиқилди, туришга неча бор ҳаракат қилди-ю, ҳар сафар йиқилаверди. Сўнг қаттиқ тош устида талпинишга тушиб, бошини тошларга ура бошлади. Ажал кўксини пора қилган бу бечора йигитнинг аҳволини кўриб турган води-ю тоғлар зор йиғлашарди. Жисмидаги яралар қип-қизил гулларни эслатар, атрофидаги гуллар эса ўтларга ўхшарди.
Фарҳод осмонга боқаркан: «Эй заррин чарх, бошимни янч, у энди менга кераксиз; эй ғам тиғи, тилимни кес, энди сўзлашни истамайман. Эй ғам-алам тоши, оёғимни синдир, ажал, кўксимни илма-тешик қилиб ташла, эй оҳ, ёрим сари йўлга тушгин-да, менинг жонимни ҳам ўзингга ҳамроҳ қил!», -  деб ёлборди.
Кейин саҳрога боқиб: «Сен менинг оёғим зарбидан ранж чекдинг, ёшим сели билан бағрингни ёрдим, югуриб гардингни чиқардим. Энди мен берган азоблардан қутулдинг, берган аламларим учун мени кечиргин», -  дея илтижо қилди. Тоққа қараб васият қилар экан: «Сенга мендан анча озор етди, юзунгдан уятликман. Тешам ва метиним билан бағрингу жисмингни ёрдим, юзинг баъзан кўз ёшимдан қизариб, баъзан оҳимдан бошинг устида тутунлар пайдо бўлди. Барча айбларимни авф этиб, кетар чоғимда мени кечиргин», деб фиғон чекди.
Фарҳоднинг кўзи метинга тушгач, у ўзининг дил изҳорларини баён қилиб: «Мендан сенга кўп сарзанишлар етган бўлса, сендан мен кўп парваришлар топдим. Сенинг бошингни куч билан тошларга урардим. Сен билан теша икковингиз мендан кўп аламлар чекдингиз. Бугун менинг азобларимдан озод бўласиз. Менинг бор қилмишларимни кечиринглар», -  деди. Кейин ўз атрофида ёввойи ҳайвонлару паррандаларни кўргач, Фарҳод уларга қараб: «Сизнинг барчангиз менинг ҳамдамим, суҳбатдошларим эдингиз, кеча-ю кундуз мен билан улфатчилик қилдингиз. Қайси томон йўл олсам, менга ҳамроҳлик қилдингиз, бошимга соя солиб, меҳрингизни бағишладингиз. Фиғон чеккан дамларимда менга ҳамдард бўлиб, биронтангиз ҳам маломат изҳорини қилмадингиз. Барчангизнинг олдингизда хижолатдаман, ўз узримни қай тил билан баён этишни билолмасман», -  деб нола қилди. Ҳайвонлару паррандалар ўз овозларини баланд кўтаришиб, мотам тутаётганларини баён қилишарди.
Фарҳод умри тугаб бораётганини сезгач, отаси билан онасини кўз олдига келтириб, қонли кўз ёшларини тўка бошлади-да, сабога хитоб қилиб: «Чину Хито мамлакатига етиб боргин-да, ерини ўпгач, ҳоқон қошига йўл олиб бундай дегин:
Ким ул овораи бехонумонинг ,
Бағир хунобидин бир қатра қонинг,
Итиб, оламда ҳирмон бирла ўлди,
Юзунгни кўрмай армон бирла ўлди.
Будур комимки, Баҳроми диловар ,
Ки бор эрди манга ул ёру ёвар,
Чериклар жамъ айлаб бемадоро,
Буён қилса азимат ошкоро;
Қиличи тўйғариб Хисравни жондин,
Тиласа бегуноҳ қонимни ондин
Сўнг онамнинг олдига бор. Менинг ўлимимни эшитиб, оҳу фарёд урса, юзларини тирнаб, сочларини юлса, менинг шу сўзларимни етказ: «Сен бир яхши фарзандга орзуманд эдинг, лекин мени кўргач бир лаҳза ҳам хурсандлик кўрмадинг. Катта бўлгач, ўз диёримдан узоқларга кетиб овора-ю сарсон бўлганимда, айрилиқдан беҳад ўртандинг. Агар сен дардим туфайли ғамзада бўлсанг, изтиробу алам чеккумдур. Мени розилигингдан ноумид қилиб, жонимга дўзах ўтини раво кўрмагин». 

Мулкоро қошига бориб, менинг бошимга тушган барча офату балолар тақдирдан эканини уқдир. Баҳромга аввало саломимни етказиб, сўнг ушбу сўзларимни айт:
Ки эй жоним топиб жонингга пайванд,
Кўкалтошу ини, шогирду фарзанд,
Гар истарсенки теккай ерга ёним,
Бўлуб хушнуд сендин хаста жоним.
Бу ён азм айламак жазм айла филҳол,
Черик жамъ айлабон азм айла филҳол.
Бу ишдин роҳати жонимни иста,
Топибон қотилим, қонимни иста.
Анинг бирла келур хайлимга бир-бир,
Ҳадисим дафъа-дафъа айла тақрир».
Сабога мурожаат этаётган Фарҳод Хўтан мулкида ўз иштирокида қурилган тўрт қаср томон йўл олишни, жаннатмакон бу манзилларни томоша қилиб, ҳар бирига ўз саломини етказишни, Монийни кўриб, қасрлар деворига солинган Юнонистондаги қаҳрамонликларини акс эттирувчи суратларнинг барчасини ювиб, ўчириб ташлашни илтимос қилишини сўради. Сўнгра Қоранни учратгач, тошлар устига ишланган ўзи тасвирланган нақшлар ва ёзилган исмларини метин билан қириб ташлашни илтимос қилишини тайинлади.
Дўсти Шопурга сўнгги, видолашув сўзларини етказишни сўраркан, унинг ўзига ҳамиша садоқатли ҳамдам бўлганини айтиб,
Ҳамиша воқиф ўл қабрим тошидин,
Аёғинг чекма туфроғим бошидин
-  деган васиятини етказишини илтижо қилди. Фарҳод ўз дилидаги барча сўзларни айтиб бўлгач, жони оғзига келиб, калима келтирди-да:
Қилиб жонони отин тилга таълим,
Тутуб жонон отин жон этти таслим.
Бу ҳолатни кўрган оламга ғавғо тушиб, ишқ ўз бўйнига қора кигиз ташлаб мотам тутар, дарду бало ўз ёрларини йўқотишганидан ўртанишар, йиртқич ҳайвонлар маккора кампирни пора-пора қилиб, тишу чангаллари билан йиртиб ташлашди, шугина эмас, ўз танларини ҳам тишлаб фиғон чекишарди. Уларнинг бу хил мотами вафосиз одамзоддан вафодор ҳайвонлар яхшироқ эканини тасдиқлаб турарди.
Фарҳод вафот этгач, атрофини ўраб олган ваҳший ҳайвонлару қушларнинг кўпи алам чекиб ўзларини ўлдиришди, яна кўплари бу дарду ғамдан касал бўлиб қолишди. Омон қолганлари унинг азасини тутиб фиғон қилишарди. Барчалари унинг атрофидан нари кетмас, шу туфайли одамларнинг яқин келишларига имкон йўқ эди.
Фарҳод ўлмасидан бироз илгари ўша ерларда яшайдиган бир киши уни кўриш, хизматини қилиб кўнглини олиш мақсадида шу маконга қадам қўйганди. Фарҳоднинг аҳволини, унинг теграсидаги ҳайвонларнинг изтиробини кўргач, узоқдан туриб бўлиб ўтган воқеани кузатди-да, аввалига йигитни қабрга қўйиб, ўша ерда мужовир-мозорга қараб турувчи бўлиб қолишни ўйлади, лекин шеру йўлбарслар чангалидан қўрқиб, бу ҳодисани тезлик билан шаҳарга етказишга қарор қилди-да, қўрғон сари йўл олди.
Мудҳиш хабарни эшитган шаҳар халқи зор-зор йиғлар экан, Хисрав ҳам, Ширин ҳам эшитишди. Шоҳ ўз рақибидан қутулгани учун шод бўлса ҳам, тақдирнинг ундан ўч олишини ўйлаб ғам чекарди. Кейин «Бўлар иш бўлди, энди сусткашлик қилиш ярамайди», -  деган қарорга келиб, Меҳинбону қошига совчиларини жўнатди. Улар маликага Хисравни кўкларга кўтариб мақтадилар ва никоҳга розилик беришини сўрадилар.
Меҳинбону саройидаги аъёнлар ҳам Фарҳод вафотидан сўнг душманликни давом эттиришдан кўра, унинг айтганларига кўниш маъқуллигини таъкидлашди. Мазлум Фарҳод ўлимидан хабар топиб, унга оналардек аза очган малика Меҳинбону Ширин аҳволини ўйларди. Жиянининг неча бор заҳар ичмоқчи бўлгани, унинг атрофидаги одамлар билиб қолиб, бунга имкон беришмагани, ўзини куйдирмоқчи бўлганида ҳам, одамлар бунга йўл қўйишмагани, малика қўйган мулозимлару канизаклар доим ҳушёр туриб Ширин ҳаётини асраётганлари унга аён эди.
Бу пайт қўрғондаги бор озиқ-овқат тугаб, халқ Меҳинбонудан норози бўла бошлаган, мамлакатнинг улуғ кишилари маликага элнинг силласи қуриб, тоқати тоқ бўлаётганини, ҳатто шаҳар дарвозаларини душман қўшинларига очиб беришга ҳам тайёр эканини айтишган эди. Бу гаплардан сўнг Меҳинбону Ширин олдига келди-да, унга халқ ичидаги можароларни сўзлаб берди.
Деди Ширинки: «Эй қути ҳаётим,
Дегумдур, гарчи монеъдур уётим.
Манга жуфт ул, улуснинг фарди эрди,
Не кўнглум қути, онинг дарди эрди.
Чу кечти жуфтдин ул тоқи офоқ,
Нечук мен жуфт кўзлай, ул бориб тоқ?
Вафо аҳли иши мундоқ бўлурму,
Вафо айлар киши мундоқ бўлурму?
Менга чун йўқ тирикликнинг фалоҳи,
Сиз айланг улча бўлғай эл салоҳи.
Шириннинг рухсатини олган малика Хисрав элчиларига никоҳ учун розилигини айтди, лекин қамал пайтидаги қийинчиликлар, ҳозирги иссиқ кунлар туфайли Шириннинг соғлиғи яхши эмаслигини, шунинг учун бирон хушҳаво жойда дам олиб, ўзига келиши лозимлигини ҳам таъкидлади. Шундан кейин дарвозалар очилиб, Хисрав қўшини шаҳар ичига кирди. Қамал пайтида қийналиб кетган аҳоли қафасдан қутулган қушлардек шодланишди.
Хисрав буйруғи билан гўзал бир кошона барпо этилиб, у ерда шоҳ билан малика суҳбат қуришди. Ширин аҳволидан сўз очилгач, Хисрав «Бу ўлканинг боҳаво ва гўзал жойларини сизлар яхши биласизлар, бирон мақбул манзилни танланглар. Ширин ўша ерда ором олиб, соғлигини тузатсин», -  деган таклифни билдирган эди, Меҳинбону Арман диёрининг шимол томонида бир тоғ бўлиб, Ширин истагига кўра қаср ва боғ қурилганини эслатди-да, шоҳ фармон берса, Ширин ўша ерда дам олиб, соғайиши мақбуллигини изҳор қилди. Буни эшитган Хисравнинг кўнгли ношод бўлди, чунки ушбу қасру боғ Фарҳоднинг меҳнати билан бунёд этилганидан у хабардор эди. Шунинг учун ҳам Меҳинбону таклифига зўрға рози бўлди. Маликанинг буйруғи билан Ширинни ўша ажойиб қаср томон олиб кетдилар.
Ширин ўз қалъасидан чиқиб тоғдаги қаср сари йўл олар экан, Хисрав сипоҳларининг барчаси уни томоша қилишга чиққандилар. Уларнинг орасида шаҳзода ҳам бўлиб, отасини унча ёқтирмас, Хисрав ўз ўғлининг кўнглига қарамаганидек, ўғилга ҳам шоҳнинг феъли атвори маъқул эмасди. Бошқалар қатори у ҳам Ширин бораётган гулгун кажавага маҳлиё бўлиб боқар экан, бирдан бошланган шамол пардани кўтариб юборди-ю, париваш қизнинг оламни ўртовчи ҳусну жамолини кўрган Шеруянинг ичига ишқ олови тушди-да, оромидан айрилиб уйқусини йўқотди, изтироби кун сари кучайиб ўзи ўлар ҳолатга етди. Қандай тадбир билан Ширин висолига етишиши мумкинлигини ўйлаган шаҳзода отасини ўлдириш билан бу орзусига эришишга бел боғлади. Шундай хаёллар билан ўзига яқин кишиларга яширинча ваъдалар бериб, Хисравнинг қариндошу амалдорларини ҳам ўзига қаратиб олди. Хисравнинг ҳаддан ошган зулмидан безор бўлган сарой аҳли Шеруяга қасамёд қилишиб, Хисравни зиндонга ташладилар. Кўп ўтмай Шеруянинг буйруғига кўра золим шоҳ қатл этилди. Тахтга чиқиб бошига тож кийган Шеруя бўлиб ўтган бу воқеани Меҳинбонуга сўзлаб бериб, Ширинга ўзи уйланмоқчи эканини изҳор қилди. Малика унинг соғлиги ёмонлигини айтиб, соғайганида ўзи билганича иш қилиши мумкинлигини таъкидлади. Жоҳил Шеруя Ширинга мактуб йўллади. Унда шундай деб ёзилган эди:
«Ки бир кўрмак била ҳуснунгни, эй ҳур,
Ул ўтдин кўнглум андоқ бўлди маҳрур.
Менга андоққи ул ўт солди партав,
Не Фарҳод ул сифат куйди, не Хисрав.
Далил истар эсанг, даъво сурубмен,
Ки ишқингда отамни ўлтурубмен.
Вафо қилмоқ била комим раво қил,
Висолинг ваъдаси айлаб вафо қил.
Ибо қилмоқлигинг ҳам гар билурмен,
Яқин бил, не қила олсам қилурмен!»
Шеруянинг бу дағал сўзларидан ғамга тўлган Ширин: «Уни кўришдан менга ўлим яхшироқдир», -  деб фикр қилар экан, шоҳ сўзларини ўзига етказган сарой аъёнига: «Сўзларингнинг барчаси маъқул. Шоҳга менинг дуом билан илтимосимни етказгин. Дуодан сўнг мана бу сўзларимни унга баён қил. «Қазодан келган ҳар бир ишга рози бўлмай иложимиз йўқ. Хисравни ўлдириш қазо ҳукми бўлса, сен нима ҳам қила олардинг. Тангри берган ақл билан иш тутганда, сенинг сўзларингга эътироз билдириш хато бўлур эди.
Сен мени севиб қолганинг каби менга ҳам Фарҳоднинг ишқи тушганди. Отангнинг адолатсизлиги билан вафот этган Фарҳод барча ишқ аҳлининг йўлбошчиси эди. У менинг ишқимда жонини қурбон қилди. Ундан айрилиб, ўзимни чала сўйилган қушдек ҳис қиляпман. Менинг бедорлигим унинг ғамидандир. Ишқимда ўшандек олам ягонаси кўз юмди. Унга аза тутмасам, кўнглим хотиржам бўла оладими? Шунинг учун шоҳ рухсат бериб, Шопурни озод этилса, унга бир гуруҳ одамларни қўшиб жўнатиб, Фарҳод жасадини шаҳарга олиб келишса, мен қора кийиб, аза тутсам-да, жонимдаги ишқ балосидан қутулсам, жисмимни унинг азобларидан, кўнглимни фироқидан холи айлаганимдан сўнг сўзини бажаришга тайёрман. Агар шоҳ бу ишга рози бўлмаса, менинг ўлигимнигина топади», -  деди. Бу сўзларни эшитган Шеруя шоду хуррам бўлиб, дарҳол Шопурни озод қилишга буюрди ва: «Шириннинг кўнгли нимани истаса, шуни бажарсин», -  деб фармойиш берди. Ширин ҳузурига келган Шопур ерга бош уриб, кўзидан қонли ёшларини тинмай тўка
р экан, уни кўрган паризод Фарҳодни ёдига олиб девоналардек фарёд кўтарди.
Шу тарзда бир замон мотам тутишгач, Ширин Шопурга Шеруянинг сўзларини ва ўзи ўйлаган тадбир мазмунини айтиб берди. Кейин Шопурга икки-уч юз мулозимни қўшиб берди-да, уларни Фарҳод ётган тоғ томон йўллади. Шопур билан мулозимлар кўзланган манзилга етиб боришгач, ҳалқа бўлиб Фарҳод жасадини ўраб турган ёввойи ҳайвонлару қушларга кўзлари тушди. Жасадни ипак матоларга ўраб, шоҳона ҳурмат кўрсатиб, Ширин юрадиган кажава ичига солиб елкаларида кўтариб йўлга тушдилар. Бечора Шопур тўхтовсиз фарёд уриб, жисмини яра қилиб йиғлаб келарди. Фарҳод билан фиғон чекиб хайрлашаётган ҳайвонлару қушлар яна у ётган ер атрофига тўпланишди.
Шопур ва мулозимлар жасадни Арманга олиб келиб, Шириндан яширинча қаср ичига қўйишди. Керакли барча ишларни бажариб бўлишгач, паривашга хабар қилдилар. Ширин ўз қасрига қандай меҳмон келганини эшитиб, гулдек очилиб кетди ва ўз меҳмонига мезбонлик қилишга шошилди. Меҳинбонуга: «Одамларга айтинг: мени бир дам холи қолдиришсин. Мен етишолмаган, ғамида жонимдан тўйган ёрим Ширин ўлибди, деган сўзни эшитиб, менинг дардимда ҳаётдан кўз юмибди. Энди навбат менга етди. Вафосини жонимга яшириб, жонимни унинг оёғига нисор қиламан», -  деди-да, узр сўраб уй ичига кирди ва ичкаридан эшикни маҳкамлаб ёпди.
Сўнгра кажава томон йўл олди. Унинг ичидаги меҳмони ухлаётганини кўрди. Бошига қуёш келганида ҳам уйғонмаётган Фарҳодига боқиб, у билан бирга ухлашни истаган Ширин ёри ёнига ётиб юзини юзига, кўксини кўксига қўйди-да, кўнглидан шуълалик бир оҳ тортиб уйқуга, қиёматга қадар уйғонмайдиган уйқуга кетди.
Ширин уй ичига кириб эшикларни маҳкам бекитиб олганини кўрган Меҳинбону билан сарой аъёнлари уни шомгача интизорлик билан кутишса ҳам, қайтиб чиқмасди. Сабрлари тугаб эшикни очишмоқчи бўлишди, очилмагач, уни бузиб, ичкари киришди. Кажава пардасини очиб, Фарҳод билан Шириннинг юзини юзига, кўксини кўксига қўйиб ётишганини кўришди.
Меҳинбону уларга назар ташлади-ю фиғони оламни бузиб жон таслим қилди. Чунки Ширин унинг жони эди, унингсиз жонининг кераги йўқ эди маликага. Шу туфайли ҳаёти ниҳоли синди-ю, замонанинг кўнгли ҳам ундан тинчиди. Уч нотавоннинг бундай ўлимига жонларни фидо қилса арзийди.
Эшитишимча, ўша оқшом бу ерда ҳозир бўлган чилтанлар -  қирқ киши бир хил туш кўришибди. Тушларида жаннат ичидаги катта бир боғда улкан бир қаср бўлиб, унинг зийнату безаклари ҳаддан ташқари чиройли эмиш. Шу қаср тўрида нурдан бир тахт қурилган бўлиб, унга ипаку бахмал кўрпачалар ташлаб қўйилганмиш. У тахтда Фарҳод билан Ширин, ота-оналари ва Меҳинбону ўтиришган эмиш. Ҳар бирининг жамоли бу оламдагига қараганда минг бора гўзалроқ эмиш. Жаннат хазинасининг соҳиби айтар эмишки, Фарҳод ўз қалбидан жой олган покиза ишқи туфайли хону султонлигидан, диёру хону монидан, сўнгра жаҳонгина эмас, жонидан ҳам кечиб, ўтар чоғи шундай фоний бўлдики, Ҳақ унинг ишқини боқий айлади, мажозий ишқи ҳақиқий ишқ билан алмашди. Бақо шаҳрида султонликка, ҳақиқат мамлакатида хонликка етишди.
Унинг дардига ҳамдард бўлганлар: Ширин, ота-онаси, Меҳинбону -  барчасининг гуноҳлари кечирилиб, жаннат боғига сазовор бўлдилар. Туш кўрганлар унинг мазмунини оламга ёйдилар. Фарҳоднинг ошиқликда оламга машҳур бўлгани ҳақидаги хабар Хито-ю Чингача етиб борди. Бу пайтда ўғли ҳажрини чеккан хоқон ўлиб, тахтга унинг укаси чиққан эди. Онаси ҳам вафот этганди. Баҳром паҳлавон лашкарбоши бўлиб етишган, жанг қилганда Фарҳоддан кам эмасди. У, сайёҳлардан сўраб, бўлиб ўтган воқеалардан хабар топди-да, хоқон ҳузурида унга Фарҳод билан юз берган ҳодисаларни маълум қилиб: «Рухсат бўлса Чину Хитодан лашкар тўплаб, Арман мулкига бориб, Фарҳодни топсам-да, унга мададкорлик қилсам, бўлмаса тақдир буюрганини кўрсам», -  деб илтимос қилди. Баҳромдан хавфсираб юрган хоқон ҳам: «У ўлибди, бу ҳам йўқолсин, қаерни истаса, ўша ёққа жўнасин», -  деб ўйлади-да, ижозат берди. Рухсат бўлганидан шодланган Баҳром ўша заҳотиёқ қўшин тўплаб, Арман диёри сари йўлга тушди. Манзилга етга
ч, Фарҳод ҳақида одамлардан суриштиришни бошлади. Халқ Фарҳод азасини тугатмай туриб, яна икки кишига мотам тутилаётганини айтиб берди. Баҳром бу воқеалардан яхши хабардор бўлган одамни сўраган эди, ҳузурига Шопур кириб келди. Баҳром унинг Фарҳодга яқин дўст эканини, унинг дардига таскин берганини эшитган эди. Икковлари бир-бирлари билан сўрашиб, роса йиғлашди. Баҳром Фарҳод мозори устига қурилган гумбазни кўриб, ичига кирди-да, фиғони осмонга етди. Бир кеча-кундуз ўша ерда бўлди. Тинмай кўз ёшини тўкаётган Баҳром
Кўзум чиқсин сени кўргунча мундоқ,
Кесилсун тил, сўзунг сўргунча мундоқ.
Нелар келмиш бошингға ғурбат ичра,
Не ғурбатлар чекибсан шиддат ичра.
Кўзунг очиб, кўтаргил бошинг охир,
Ки келмиш бир ҳазин қўлдошинг охир.
Бу ишнинг тоқати мендин йироқдур,
Муни кўргунча ўлсам яхшироқдур...
-  деб нола қиларди. Таскин топгач, ер ўпиб ташқарига чиқди-да, Шеруяга одам йўллаб: «Олдимга келиб, саволларимга жавоб берсин. Агар гуноҳсиз бўлса, унга яхшилик қилай, бегуноҳлигидан шубҳаланадиган бўлсам, нима қилишни ўйлаб кўрай», деди. Шеруя бу гапларни эшитгач, Баҳромнинг ўч олишидан ваҳимага тушиб, тавба-тазарру қилишга тушди ва келган одамга: «Фарҳоднинг ўлимида гуноҳим йўқлигига сен ҳам гувоҳсан. Отамнинг қотиллигини билиб, уни ўлдирганимни ҳам биласан. Буларни Баҳромга айтиб бергин. Мен унинг қошига боришдан қўрқяпман, лекин унинг хизматига тайёрман. Уни мендан қасос олиш ниятидан қайтарсанг, қиёматгача сендан миннатдор бўламан», деди. Шеруянинг бу сўзларини эшитган Шопур ҳам унинг гуноҳсизлигини, келишга эса ожизлигини айтди-да, «Сен айтган барча ишларни бажаришга аҳду паймон қилсин», деб қўшиб қўйди. Шопурнинг фикрини эшитган Баҳром унинг келишидан воз кечди-да: «Хисрав бу халққа қанча зиён етказган бўлса, шунча пулни тўласин, манзилига қ
айтиб боргач, яна шунча маблағ жўнатишга қасам ичсин», деб буюрди. Шеруя бу гапдан хурсанд бўлиб, бор хазинасини халққа топширди, яна шунча молу дунё юборишга аҳду паймон қилди. Кейин Баҳром Арман элини йиғиб: «Ким Хисравдан зарар кўрган бўлса, ўз ҳақини олсин», деб эълон қилди. Бу сўзларни эшитган шаҳар халқи: «Бизнинг ҳар биримиз Фарҳод учун жонимизни фидо қилишга ҳам тайёр эдик. Элнинг хоҳиши билан тақдирни ўзгартириб бўлмас экан, энди уни дуо қилиш билан машғулмиз», деб жавоб қилишди.
Баҳром ҳисобчиларга буюриб, бор пулларни халққа бўлиб беришни тайинлади. Кейин Меҳинбонунинг яқин қариндошларидан бирини тахтга муносиб кўриб, подшоҳликка тайинлади. Унинг адолатидан вайроналар обод бўлди. Хисрав хароб қилган барча иморатлар тикланди. Сўнгра Баҳром Чиндан келган сипоҳларга кўпдан-кўп бойликлар бериб, ўз ватанларига қайтишга рухсат берди-да, хоқон ҳузурига бориб: «Фарҳод билан Баҳром бир-бири билан топишишди», -  деб айтишни тайинлади. Сипоҳларни кузатгач, Баҳром Шопур билан бирга Фарҳод қабрига мужовир бўлиб қолишди.